Pas op: levensgevaarlijk virus!

Pas op: levensgevaarlijk virus!
De vakantie staat weer voor de deur. Voor de ontspanning nemen we graag een boek mee, maar ook wat problemen. Ja, dat klinkt raar, maar heel veel mensen ondervinden rust en bevrediging bij het oplossen van problemen. Daarom gaan er kruiswoordpuzzels mee, Sudoku en tal van andere probleemspelletjes, op papier of op de tablet. Die spelletjes zijn er voor elke leeftijd en voor elk niveau. Ze bieden allemaal hetzelfde: een probleem(pje) om op te lossen. 

Kinderen houden ook van probleem-oplossen. Problemen die voor hen bedacht worden nemen de meest uiteenlopende vormen aan. Kubussen met geometrische gaten en tangram, gewoon van kleurig plastic of chique van hout, bieden probleempjes op overzichtelijke schaal. De oplossing levert kinderen een gevoel van bevrediging of zelfs een kick waardoor ze liefst meteen doorstomen naar het volgende probleem (‘level’). Voor het oplossen van deze probleempjes leren ze omgaan met informatie. Ze beoordelen wat ze zien en door wat mogelijkheden uit te proberen leren ze welke alternatieven een kans maken.

Ook het onderwijs maakt dankbaar gebruik van deze aangeboren attitude en tracht lesmateriaal vaak eenzelfde uitdaging mee te geven. Dat is ook het geval bij beeldend onderwijs. Een echte bevo-activiteit begint meestal met ‘de opdracht’. Aangezien dat woord in de afgelopen eeuw nogal in diskrediet is geraakt vinden we ‘de uitdaging’ een passender term. Als het goed is bevat een uitdaging een aantrekkelijk ‘beeldend probleem’. In de formulering krijgen kinderen criteria mee die ze in de gaten moeten houden: ‘Kun jij met … een … maken dat voldoet aan….?’ Daarover krijgen ze bij de inleiding van de les, de oriëntatiefase, informatie mee. De activiteit krijgt daarmee het karakter van een ‘queeste’, een boeiende zoektocht.

De leerkracht begeleidt de kinderen als gids tot aan het onderzoeksgebied en laat hen vervolgens vrij om op eigen niveau te ontdekken hoe ze met de aangeboden aanwijzingen de elixer kunnen brouwen waar in de uitdaging om gevraagd werd: een ‘eigen’ werkstuk dat voldoet aan de gevraagde criteria, ieder op een ‘eigen’ manier!

Nu waart er in het onderwijs een virus rond dat zelfs de tweede wereldoorlog heeft overleefd. De met dit virus besmette leerkracht is geneigd roet in het eten te gooien bij het boven beschreven spel. In plaats van de kinderen op onderzoek uit te sturen verklapt hij/zij wat de kinderen moeten doen om het probleem op te lossen. Liefst wordt het voorbeeld door de leerkracht zelf gemaakt, zodat er geen risico gelopen wordt. Omdat de kinderen door dat virus ook steeds onzekerder worden volgen ze het voorbeeld ‘werkje’ van juf of meester.

Ach wat een vreselijk virus! Het moordt meedogenloos om zich heen. Het doodt alle zelfvertrouwen, expressiviteit, autonomie, creativiteit en authenticiteit van de kinderen. Waar komt dat vandaan en hoe is het te stoppen? Zelf ben ik sinds 1972 bij de lerarenopleiding voor P.O. betrokken geweest. Daar maakte ik mee dat vakdocenten altijd hebben benadrukt geen ‘werkjes’ te laten namaken. Zijn het dan de kleuterleidsteropleiders (K.L.O.S.) geweest die in de jaren ’80 van de vorige eeuw aansloten om de P.A.B.O. te volgen? Ik heb daar geen spoor van kunnen bekennen. Steeds is het devies geweest: leer kinderen met de beschikbare informatie (beeldend en technisch) zelf oplossingen bedenken. Natuurlijk, het vraagt wat meer aandacht en geduld om kinderen in een creatief proces te begeleiden.

Pas op: levensgevaarlijk virus!

‘Netheid’ bij het scheuren, plakken en kleuren zijn dan niet meer de criteria die de toon zetten. Een kort bezoek aan de kleutergroepen helpt je steeds weer uit de droom. Daar hangen de identieke bloemetjes en beestjes weer voor de ramen. ‘Het kleedt de klas zo gezellig aan …. ook voor de ouders…..!’ Is daar dan niets aan te doen?

Het R.I.V.M. raadt scholen aan dit issue zo spoedig mogelijk op de teamagenda te zetten. De vaardigheden waar het om gaat staan namelijk bovenaan op de prioriteiten lijst van de zogenoemde ‘21st century skills’. Laat maar Leren helpt graag! Dus: ‘Leerkrachten aller scholen, verenigt U in de strijd voor authenticiteit!’

Terug naar boven
© 2017 Stichting Beeldend Onderwijs

Van werken van beeldend kunstenaars aangesloten bij een CISAC-organisatie is het auteursrecht geregeld met Pictoright te Amsterdam. © c/o Pictoright Amsterdam 2012